Yatak (Bası) Yarası Evreleri Nelerdir? Yatak Yarası Tedavisi

04/09/2018 - Sağlık

Yatak yarası, diğer adıyla bası yaraları, yatağa bağımlı olarak yaşayan veya tekerlekli sandalyeye bağımlı olan kişilerde sıklıkla görülen bir rahatsızlıktır.

Yatak yarasının oluşma nedeni, yatağa bağımlı hastaların uzun süre aynı pozisyonda yatması ve aşırı hareketsizlikten kaynaklanmaktadır. Uzun bir süre aynı pozisyonda yatınca, vücut ağırlığı bir bölgede yoğunlaşır ve o bölgede kan basıncı artar, deri sürtünerek yara haline dönüşür.

Yatak yaralarının oluşma nedenleri arasında dolaşım bozuklukları ve hastaya iyi bakım yapılmaması da yer almaktadır. Yatak yarasını tetikleyen diğer unsurlar ise idrar, ter ve dışkının doğrudan cilt ile temas etmesidir.

Yatak yarası, öncelikle kızarıklık ve kaşıntı ile başlayıp daha sonra deride zedelenmelere neden olur. Yaranın üzerinde enfeksiyon gelişebilmektedir. Yatak yaraları, yaşamları oldukça zor olan yatağa bağımlı hastaları daha fazla zorlayarak yaşam kalitesini düşürmektedir.

Yatak (Bası) Yarası Nedir ve Kimler Risk Altındadır?

Tedavi etmesi zor ve uzun bir süreçtir, bu nedenle yatak yarasının oluşmasını önlemek daha kolay olmaktadır. Yatak yarası, ülserin başlangıcı olarak kabul edilir ve ölüm riskini artırır. Hasta, tedavi süresi boyunca hastanede kalmak durumunda olacağından maliyeti yüksek olup, zorlu bir süreç olmaktadır.

KİMLER RİSK ALTINDADIR?

  • Yatak yarası, adından da anlaşılacağı üzere yatağa bağımlı hastalarda genel olarak gelişen bir hastalıktır ve bu nedenle yatağa veya tekerlekli sandalyeye bağımlı kişiler, en büyük risk altındadır.
  • Genel olarak çok fazla hareket etmeyen veya hareket kısıtlılığı yaşayan kişiler risk altındadır.
  • Sinir hastalıklarına sahip kişiler risk altında olmaktadır.
  • Diyabet hastalarında, yatak yarası oluşma riski yüksektir.
  • Dolaşım sistemi ile ilgili hastalıklara sahip olan kişiler risk altındadır.
  • 65 yaşın üzerinde olan yaşlılar risk altındadır.
  • Vücut yapısı çok şişman olan veya çok zayıf olanlarda yatak yarası görülme riski bulunmaktadır.
  • İdrarını tutamama ve dışkısını kaçırma sorunları olan kişiler, yatak yarasına yakalanabilmektedir.
  • Beslenme bozuklukları yaşayan ve günde normal tüketilmesi gereken 2 litrelik suyun çok altında su tüketen kişiler, yatak yarasına yakalanabilmektedir.

YATAK YARASINI ÖNLEMENİN YOLLARI:

  • Yatağa bağımlı yaşayan insanların yatma pozisyonlarının 2 saatte bir düzenli olarak değiştirilmesi yolu ile yatak yarası oluşumunun önüne geçilebilir.
  • Yatağa bağımlı hastaların, yattıkları çarşafların kuru ve temiz olmaları gerekir. Aynı zamanda çarşafın kırışıksız olması, yatak yarasının oluşumunu önlemektedir.
  • Tekerlekli sandalyeye bağımlı kişiler için de tekerlekli sandalyenin temiz ve kuru olması gerekmektedir.
  • Bası yarasının oluşumunu önlemek için, hastalar sürekli olarak kuru tutulmalıdır. Terleme durumunda üstleri değiştirilmelidir.
  • Hastaların tuvaletini yaptıktan sonra bakımının güzelce yapılması ve su ile temizlenmesi gerekmektedir.
  • Hastaları tahriş edici her türlü şeyden uzak tutmak gerekir.
  • Yatalak olan hastaların cildine, alkol ve kolonya sürülmemelidir.
  • Hasta kişilerin, düzenli olarak sıvı tüketmesi sağlanmalı, günde 2 litre kadar su içirilmesi ve düzenli yemek yemesi sağlanmalıdır.
  • Hastaya gerektiğinde, çok fazla hareketsiz kaldığı için kan dolaşımını arttırmak adına masaj ve egzersiz yapılmalıdır.
  • İmkânlar dâhilinde, hareket eden ve hastanın pozisyon değiştirmesine yarayan yataklardan temin edilmelidir.

YATAK YARASININ EVRELERİ

Yatak (bası) yarasının toplamda 4 evresi bulunmaktadır.

1. Evresi: İlk evrede, deride kızarıklar ve ödem oluşmaktadır. İlk evre tehlikeli bir evre olmadığı için ve hastalığın başlangıcı olduğu için tedavisi kolayca yapılabilmektedir. Önemli olan kızarıklığa neden olan durumların ortadan kaldırılması ve güzel bir bakım yapılmasıdır. 1. Evreye, erken evre de denilmekte ve hasarın ortadan kaldırılması mümkün olmaktadır.

2. Evre: 2. Evrede deride hasar artmış ve derinin altındaki dokular zedelenmeye başlamıştır. Bu evrede cerrahi müdahale yapılabilmektedir.

3. Evre: 3. Evrede doku ölümü gerçekleşmiş ve deride yaralar gözlemlenmektedir. Yaranın enfeksiyon kapması durumunda ise tedavi edilmesi zorlu bir süreci kapsamaktadır. Ağrı oluşumu görülmez ancak görüntü olarak hoş bir görüntü oluşturmaz, cerrahi müdahale şarttır.

4. Evre: 4. Ve son evrede yaranın boyutu deri altındaki kemiklere kadar ulaşmış olur ve kemik dokusuna zarar verir. Vücudun o bölgesindeki bütün dokular zarar görmüş olup, çok tehlikeli bir evredir. Ağrı oluşturmaz ancak acil müdahale gerektirir.

YATAK YARASI EVRELERİNİN TEDAVİSİ:

Tedavi sürecinde, gerekli görüldüğü durumlarda tropikal ilaçlar ve VAK uygulamaları yoluna gidilmektedir. Yatak yarasının hangi boyutta olduğu ve yaraların büyüklüğüne göre, uygulanacak olan tedavi yöntemi değişmektedir.

1. Evre Tedavisi: 1. Evrede, yatak yarasının oluşumuna neden olacak durumlar tespit edilmeli ve yatağa veya tekerlekli sandalyeye bağlı kişilerin yatakları, minderleri basınç azaltıcı özellikteki ürünlerle değiştirilmelidir. Hastanın, yatış pozisyonu ile ilgili düzeltmeler yapılmalı ve hastanın yatağının devamlı olarak hava alması sağlanmalıdır.

2. Evre Tedavisi: 2. Evre yatak yaralarının tedavisinde, yaranın oluşumu ve gelişimi iyice izlenmelidir. Bazı yaralar 2. Evre gibi görünüp 3. Evreye sıçrayabildiği için derinin altındaki dokuların kontrol edilmesi gerekmektedir. Yatak yarasının oluşumuna neden olan durumlar ortadan kaldırılmalı, 1. Evrede olduğu gibi yatak ve minderler değiştirilmeli ve enfeksiyon durumları ile karşılaşmamak için düzenli pansuman yaptırılmalıdır.

3. Evre Tedavisi: 3. Evrede genel olarak enfeksiyon oluşumu gözlenir ve tedaviye başlanılması için öncelikle enfeksiyonun giderilmesi gerekir. Bu nedenle enfeksiyonun geçmesine yönelik antibiyotik tedavisine başlanılır, yaranın üzerindeki dokunun temizlenmesi sağlanır. Bu aşamada pansuman, enfeksiyonun ve mikrobun atılması için çok önemlidir. Uzman doktor öneriyor ise cerrahi müdahale yapılabilmektedir.

4. Evre Tedavisi: 4. Evre yatak yaraları, en riskli ve zor iyileşen bir evre olmaktadır. Yaranın boyutu çok ilerleyip kemiğe zarar verdiği için cerrahi bir müdahale ile dokuların iyileştirilmesi ve yaranın temizlenmesi gerekmektedir.

YATAK YARASI AMELİYATI SONRASI BAKIM

Yatak yarası ameliyatının flep ile yapılması durumunda hastaların 3 hafta kadar flep üstünde yatırılmaları gerekmektedir. Ameliyat sonrasında hastaların 1 hafta sonrasında ufak hareketler ve egzersizler yapmasında bir sakınca görülmemektedir.

Yatak (Bası) Yarası Nedir ve Kimler Risk Altındadır?

Ameliyatın 5. Gününden sonra hastaya bir korse giydirilmektedir. Yatak yarası ameliyatı olanlar uzun bir süre hastanede kalıp doktor kontrolünde olmaktadırlar. Ters bir durum ile karşılaşılmadığında hastanın 3 hafta sonrasında flep üzerine yatırılması sağlanır.

Flep üzerinde yatma süresi 15 dakika kadar olmalı ve 2 günde bir yapılmalıdır. Yatak yarası ameliyatlarının fiyatı yüksek olmakla beraber, hastanede kalma süresinin uzun olması nedeniyle hastalığa yakalanmadan önce, önlemler alınmalıdır.

YATAK YARASI PANSUMANI NASIL YAPILIR?

Yatak yarası pansumanı için hasta alt bezlerinden gerekmektedir. Hasta alt bezleri iki parçaya ayrılır ve birinin yaranın altına konulması sağlanır. Bu sayede yara üzerine konulan ilaç ve suların yatağa veya zemine akması engellenir.

Daha sonra yatak yarası, cerrahi sabun adı verilen sabunlar ile güzelce yıkanır. Cerrahi sabunlar yara üzerindeki enfeksiyonun giderilmesinde yardımcı olmaktadır. Sabun yarada 5 dakika kadar bekletilip, güzel bir şekilde yaranın üzerinden temizlenir.

Su ile sabunun götürülmesi sağlanırken, yaranın üzerinde sabun kalmamasına dikkat edilmelidir. Sabunun yaranın üzerinden arınması için şırınga ile su çekilebilir ancak yaranın derinliği yüksek ise yaranın etrafından bastırarak sabunun akması sağlanmalıdır.

Derin olan yaralarda yaranın içine el ile müdahale edilmemeli ve yaranın yanındaki deri bastırılmalıdır. Temizlenen yaranın üzerine orta büyüklükte ise RİF 125, büyük bir yara ise RİF 250 sıkılmalıdır. Sıkılan bu ilaçların, yaranın üzerinde 5-10 dakika kadar bekletilmesi sağlanır ve tekrar yaranın üzeri temizlenir.

Bazı durumlarda yatak yaralarının üzerinde veya yanında mantar oluşabilmektedir. Bu nedenle mantar oluşan yaraların daha sonra üzerine ekzamant adındaki ilaçtan sürülmelidir. Daha sonra oksizinc @ çinko oksit krem ile yaranın etrafına işlem uygulanır.

Sürülen ilaçlardan sonra yaranın üzerine, daha önceden iki parçaya böldüğümüz hasta alt bezinin diğer parçası olan LATİS 10*15 bant ile kapatılır. Pansuman günde iki kere yara olan bölgeye uygulanmalıdır ancak sabun uygulaması sadece yaranın üzerinde mikroplu görüntü oluştuğu zaman yapılmalıdır.

KULLANILAN İLAÇLAR:

Pansuman ve yatak yarasında kullanılan ilaçlar; RİF 125 veya RİF 250, BACTROBAN antibiyotik krem, FİTO kremi Silverdin krem, cerrahi sabun ve LATİS 10*15 pansuman pedi kullanılmaktadır.


Paylaş:
Facebook Twitter WhatsApp Google+